Verfplanten

In deze zomermaanden, als de natuur zich laat zien in al haar uitbundigheid, kriebelt het weer bij verfplanten. Deze eerste keren dat ik hier mee bezig was, is alweer een aantal jaren geleden. Vooral verven ‘free-style’ (gewoon uit de losse pols snoeiafval in de verfpan gooien en maar kijken wat eruit komt) is hardstikke leuk om te doen. Ik gooide wat brandnetels en geknipte ligusterhaag met wat overjarige theekruiden in de pan. Mooie geel-bruine wol waarvan er maar één op de wereld is is het cadeautje van Moeder Natuur.

Krijg je nu al de kriebels en wil je meer weten over kruiden, om thee te maken of te verven, dan is dit een echte aanrader: kruiden wandelreis in Transylvanië. Wij hebben die reis ook gedaan en daar kan je dit verslagje over lezen: http://www.catharinadebruin.nl/natuur-cultuur-en-kruidenwandelreis-in-transylvanie-met-yogibori/

Verfbrem  Genista tinctoria L

Een vrolijk struikje uit de vlinderbloemenfamilie waarvan de bloeiende toppen gebruikt kunnen worden om textiel te verven. De groei begint langzaam, maar het wordt uiteindelijk ongeveer 1 meter hoog en bloeit de hele zomer, van juni tot september, elk jaar weer opnieuw.

Verfbrem komt voor in lage graslanden, duinvalleien, heidevelden en bermen.

Verfbrem is een oud verfstof gewas. Vanaf de 14de eeuw verfde men – met een aftreksel van de bloem – wol en linnen geel en ook groen. Men doopte stof namelijk eerst in de gele kleurstof van de struik en vervolgens in de blauwe verfstof van de plant Wede. In Oost-Brabant noemden men de ververs wel Blauwbuiken. Hun kleding en lichaam waren tijdens de arbeid doorweekt met kleurstof en dat ging er niet meer af. In Rusland werd deze plant gebruikt tegen Hydrophobie (watervrees) volgens de “Flora Batava”, Jan Kops en F. W. van Eeden. Deel 14 (1872). Bron: http://www.natuurweetjes.nl/verfbrem-genista-tinctoria/

Gebruik voor het verven de bloeiende toppen.

genista tinctoria-verfbrem-04126

Indigo lupine  Baptisia australis

Een vaste struik van ongeveer een meter hoog. Bloeit prachtig met lupine-achtige blauwe bloemen in juni-juli, en heeft daarna decoratieve zaaddozen. Houdt van een zonnige plek en wordt ongeveer 100 – 120 cm hoog. Vermeerderen door scheuren. De bodem moet vrij droog en kalkhoudend zijn.

Gele verfkamille  Anthemis tinctoria

Een twee tot meerjarige die de hele zomer bloeit, wordt 30 – 60 cm hoog. Zaaien vanaf april, of alvast in het najaar. Kalkminnend op droge, stenige bodem.

De bloemen leveren verfstof voor warmgeel of olijfgroen.

anthemis tinctoria-gele kamille-04123

 

Meisjesogen  Coreopsis tinctoria

Bloeit in juli-september met meestal tweekleurige bloemen, 60 cm hoog. Zaaien in april-mei.

Als verfplant (bloeiende plant) geeft het een warm-oranje tint aan wol en zijde

 

Wede, verfwede  Isatis tinctoria

Bloeit van juni tot september, ongeveer 1 meter hoog, in een grote gele wolk en krijgt decoratieve zaden. Als de planten goed staan, zaaien ze zich ruim uit.

Wede is een oude cultuurplant, die wordt gebruikt om indigo-blauw mee te verven. De blauwe kleurstof die werd gewonnen uit de wede is de enige bron van natuurlijk blauw die bij ons inheems is. Wede was al bekend in Egypte, mogelijk al 1000 v. Chr. .

Men gebruikte urine als “beitsmiddel”, om de verf kleurecht te maken. Bij het dragen van de geverfde textiel komt de gele kleurstof in aanraking met zuurstof uit de lucht, waardoor het van kleur verandert tot een blauwe tint. Dit drogen gebeurde meestal op maandag waardoor de ververs die dag niet veel te doen hadden, vandaar de uitdrukking “blauwe maandag”.

Als later de indigo uit India naar Europa komt verdwijnt het gebruik van Wede. Indigo bevat dertig keer zoveel kleurstof en is dus goedkoper.

Gebruik de bladeren van de wede om mee te verven.

 

 

Saffloer, verfdistel  Carthamus tinctorius

Gebruik bloemblaadjes voor soep/saus/risotto/curries/wol/zijde te verven, en de zaden om de gezonde saffloerolie uit te persen, boordevol linolzuur. De zaden hebben een warme plak nodig om af te rijpen.

Meer info over verven: dank aan Gradinka kruidentuinen

Techniek van wol verven: http://www.armande.net/zelf_wol_verven_met_planten.html

Lijst met verfplanten: http://tussendezeeendesterren.nl/wol/verfplant.html

Lijst met verfplanten en welk deel van de plant gebruikt wordt: http://www.denblauwenswaen.nl/dbs3/public/sites/dutch/technieken/wol_verven/wol_verven_met_andere_recepten.htm

Wol verven met karmozijnbes: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/09/wol-verven-met-karmozijnbes.html

Wol verven met roomse kervel: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/10/wol-verven-met-roomse-kervel.html

Wol verven met liguster: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/06/wol-verven-met-liguster.html

Verfplanten op kleur

Geel/oranje

Geel kan uit veel planten gewonnen worden en was dus makkelijk te maken. De Wouw (Reseda luteola) werd b.v. veel gebruikt vanwege de gele kleurstof luteolinet. De wouw is bekend vanaf ongeveer 4000 jaar geleden, men heeft bij paalwoningen wouwzaden gevonden. Misschien werden deze gebruikt als verfplant of als geneeskrachtige plant.

boerenwormkruid [bloeiende toppen] (Tanacetum vulgare)

jeneverbes [verse bessen, geplet] (Juniperus communis)

klein hoefblad [gehele plant] (Tussilago farfara)

liguster [blad, jonge scheuten] (Ligustrum vulgare)

struikheide [jonge topjes] (Calluna vulgaris)

ui [schillen] (Allium cepa)

verfbrem [bloeiende toppen] (Genista tinctoria)

verfkamille [bloemen] (Anthemis tinctoria)

 

Rood/roze

kleefkruid [wortel] (Galium aparine)

meekrap [wortelstok] (Rubia tinctorum)

ossetong [wortel] (Anchusa officinalis)

walstro, [wortel] (Galium verum of Mollugo)

zuring [wortel] (Rumex acetosa)

 

Groen

Adelaarsvaren [jonge scheuten] (Pteridium aquilinum)

brandnetel [gehele plant] (Urtica dioica)

liguster [rijpe bessen] (Ligustrum vulgare]

mansoor [wortel] (Asarum europaeum)

struikheide [verse takjes] (Calluna vulgaris)

vlier [blad] (Sambucus nigra)

wouw [hele plant] (Reseda luteola)

Paars/blauw

Alkanet of ossetong geeft tinten van grijsblauw en paars. Als je korstmossen of lichenen laat gisten krijg je ook prachtige paarse resultaten. Korstmossen zijn echter beschermde planten. Niet plukken dus!

berendruif [gedroogd blad + aluin] (Arctostaphylos uva-ursi)

vlier [bessen] (Sambucus nigra)

wede [blad] (Isatis tinctoria)

 

Bruin/Zwart

braam [jonge scheuten] (Rubus sp.)

jeneverbes [gedroogde bessen, geplet] (Juniperus communis)

walnoot [blad, groene dop en schil] (Juglans regia)

zwart:

berendruif [gedroogd blad + ijzer] (Arctostaphylos uva-ursi)

moerasspirea [wortel] (Filipendula ulmaria).