Verfplanten

In deze zomermaanden, als de natuur zich laat zien in al haar uitbundigheid, kriebelt het weer bij verfplanten. Deze eerste keren dat ik hier mee bezig was, is alweer een aantal jaren geleden. Vooral verven ‘free-style’ (gewoon uit de losse pols snoeiafval in de verfpan gooien en maar kijken wat eruit komt) is hardstikke leuk om te doen. Ik gooide wat brandnetels en geknipte ligusterhaag met wat overjarige theekruiden in de pan. Mooie geel-bruine wol waarvan er maar één op de wereld is is het cadeautje van Moeder Natuur.

Krijg je nu al de kriebels en wil je meer weten over kruiden, om thee te maken of te verven, dan is dit een echte aanrader: kruiden wandelreis in Transylvanië. Wij hebben die reis ook gedaan en daar kan je dit verslagje over lezen: http://www.catharinadebruin.nl/natuur-cultuur-en-kruidenwandelreis-in-transylvanie-met-yogibori/

Verfbrem  Genista tinctoria L

Een vrolijk struikje uit de vlinderbloemenfamilie waarvan de bloeiende toppen gebruikt kunnen worden om textiel te verven. De groei begint langzaam, maar het wordt uiteindelijk ongeveer 1 meter hoog en bloeit de hele zomer, van juni tot september, elk jaar weer opnieuw.

Verfbrem komt voor in lage graslanden, duinvalleien, heidevelden en bermen.

Verfbrem is een oud verfstof gewas. Vanaf de 14de eeuw verfde men – met een aftreksel van de bloem – wol en linnen geel en ook groen. Men doopte stof namelijk eerst in de gele kleurstof van de struik en vervolgens in de blauwe verfstof van de plant Wede. In Oost-Brabant noemden men de ververs wel Blauwbuiken. Hun kleding en lichaam waren tijdens de arbeid doorweekt met kleurstof en dat ging er niet meer af. In Rusland werd deze plant gebruikt tegen Hydrophobie (watervrees) volgens de “Flora Batava”, Jan Kops en F. W. van Eeden. Deel 14 (1872). Bron: http://www.natuurweetjes.nl/verfbrem-genista-tinctoria/

Gebruik voor het verven de bloeiende toppen.

genista tinctoria-verfbrem-04126

Indigo lupine  Baptisia australis

Een vaste struik van ongeveer een meter hoog. Bloeit prachtig met lupine-achtige blauwe bloemen in juni-juli, en heeft daarna decoratieve zaaddozen. Houdt van een zonnige plek en wordt ongeveer 100 – 120 cm hoog. Vermeerderen door scheuren. De bodem moet vrij droog en kalkhoudend zijn.

Gele verfkamille  Anthemis tinctoria

Een twee tot meerjarige die de hele zomer bloeit, wordt 30 – 60 cm hoog. Zaaien vanaf april, of alvast in het najaar. Kalkminnend op droge, stenige bodem.

De bloemen leveren verfstof voor warmgeel of olijfgroen.

anthemis tinctoria-gele kamille-04123

 

Meisjesogen  Coreopsis tinctoria

Bloeit in juli-september met meestal tweekleurige bloemen, 60 cm hoog. Zaaien in april-mei.

Als verfplant (bloeiende plant) geeft het een warm-oranje tint aan wol en zijde

 

Wede, verfwede  Isatis tinctoria

Bloeit van juni tot september, ongeveer 1 meter hoog, in een grote gele wolk en krijgt decoratieve zaden. Als de planten goed staan, zaaien ze zich ruim uit.

Wede is een oude cultuurplant, die wordt gebruikt om indigo-blauw mee te verven. De blauwe kleurstof die werd gewonnen uit de wede is de enige bron van natuurlijk blauw die bij ons inheems is. Wede was al bekend in Egypte, mogelijk al 1000 v. Chr. .

Men gebruikte urine als “beitsmiddel”, om de verf kleurecht te maken. Bij het dragen van de geverfde textiel komt de gele kleurstof in aanraking met zuurstof uit de lucht, waardoor het van kleur verandert tot een blauwe tint. Dit drogen gebeurde meestal op maandag waardoor de ververs die dag niet veel te doen hadden, vandaar de uitdrukking “blauwe maandag”.

Als later de indigo uit India naar Europa komt verdwijnt het gebruik van Wede. Indigo bevat dertig keer zoveel kleurstof en is dus goedkoper.

Gebruik de bladeren van de wede om mee te verven.

 

 

Saffloer, verfdistel  Carthamus tinctorius

Gebruik bloemblaadjes voor soep/saus/risotto/curries/wol/zijde te verven, en de zaden om de gezonde saffloerolie uit te persen, boordevol linolzuur. De zaden hebben een warme plak nodig om af te rijpen.

Meer info over verven: dank aan Gradinka kruidentuinen

Techniek van wol verven: http://www.armande.net/zelf_wol_verven_met_planten.html

Lijst met verfplanten: http://tussendezeeendesterren.nl/wol/verfplant.html

Lijst met verfplanten en welk deel van de plant gebruikt wordt: http://www.denblauwenswaen.nl/dbs3/public/sites/dutch/technieken/wol_verven/wol_verven_met_andere_recepten.htm

Wol verven met karmozijnbes: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/09/wol-verven-met-karmozijnbes.html

Wol verven met roomse kervel: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/10/wol-verven-met-roomse-kervel.html

Wol verven met liguster: http://de-gulle-aarde.blogspot.nl/2011/06/wol-verven-met-liguster.html

Verfplanten op kleur

Geel/oranje

Geel kan uit veel planten gewonnen worden en was dus makkelijk te maken. De Wouw (Reseda luteola) werd b.v. veel gebruikt vanwege de gele kleurstof luteolinet. De wouw is bekend vanaf ongeveer 4000 jaar geleden, men heeft bij paalwoningen wouwzaden gevonden. Misschien werden deze gebruikt als verfplant of als geneeskrachtige plant.

boerenwormkruid [bloeiende toppen] (Tanacetum vulgare)

jeneverbes [verse bessen, geplet] (Juniperus communis)

klein hoefblad [gehele plant] (Tussilago farfara)

liguster [blad, jonge scheuten] (Ligustrum vulgare)

struikheide [jonge topjes] (Calluna vulgaris)

ui [schillen] (Allium cepa)

verfbrem [bloeiende toppen] (Genista tinctoria)

verfkamille [bloemen] (Anthemis tinctoria)

 

Rood/roze

kleefkruid [wortel] (Galium aparine)

meekrap [wortelstok] (Rubia tinctorum)

ossetong [wortel] (Anchusa officinalis)

walstro, [wortel] (Galium verum of Mollugo)

zuring [wortel] (Rumex acetosa)

 

Groen

Adelaarsvaren [jonge scheuten] (Pteridium aquilinum)

brandnetel [gehele plant] (Urtica dioica)

liguster [rijpe bessen] (Ligustrum vulgare]

mansoor [wortel] (Asarum europaeum)

struikheide [verse takjes] (Calluna vulgaris)

vlier [blad] (Sambucus nigra)

wouw [hele plant] (Reseda luteola)

Paars/blauw

Alkanet of ossetong geeft tinten van grijsblauw en paars. Als je korstmossen of lichenen laat gisten krijg je ook prachtige paarse resultaten. Korstmossen zijn echter beschermde planten. Niet plukken dus!

berendruif [gedroogd blad + aluin] (Arctostaphylos uva-ursi)

vlier [bessen] (Sambucus nigra)

wede [blad] (Isatis tinctoria)

 

Bruin/Zwart

braam [jonge scheuten] (Rubus sp.)

jeneverbes [gedroogde bessen, geplet] (Juniperus communis)

walnoot [blad, groene dop en schil] (Juglans regia)

zwart:

berendruif [gedroogd blad + ijzer] (Arctostaphylos uva-ursi)

moerasspirea [wortel] (Filipendula ulmaria).

 

 

 

Lavendeloogst in Chaam 2013

Lees alles over lavendel destilleren en lavendel olie op In de koperen ketel.

Door: Henk Ploeger, in de koperen ketel:

De lavendelkweker kweekt in een paar jaar tijd grote lavendelplanten die bedoeld zijn voor de verkoop aan tuincentra. Gedurende de kweek moeten de planten gemaaid worden. Het maaisel wordt niet opgevangen.

Geen bezwaar dus om in overleg met de kwekerij jaarlijks langs te komen om een aantal kratten lavendel te plukken. In twee middagen heb ik met enthousiaste vrijwilligers in totaal 24 klapkratten kunnen vullen.

Tijdens de eerste pluk op donderdagmiddag trof ik de lavendel onder prima condities aan. De bloemen waren voor de helft in knop en de helft in bloei. Dat is het moment waarop de plant de meeste etherische olie bevat. Ik ben dan ook benieuwd naar de opbrengst aan olie.

Catharina heeft tijdens het plukken een aantal vrijwilligers gevraagd wat ze zo leuk vinden aan lavendeloogsten. Zij heeft een aantal filmpjes gemaakt.

Ik heb de lavendel thuis voordat ik het in de droogbakken gelegd heb gewogen.
Het resultaat van 2 middagen plukken  was afgerond 120 kg. Wel zo handig om te weten als ik na het destilleren de opbrengst wil gaan berekenen.

Vorig jaar was de opbrengst aan olie 0,8%, dwz 1 kg lavendel leverde 8 mL lavendelolie op.
Ik verwacht dan ook dat we met deze oogst zeker 1 Liter lavendelolie moeten kunnen maken!

Tijdens de workshop met de vrijwilligers op 10 juli 2013 heeft Catharina gevraagd of zij wilden omschrijven hoe de lavendeldestillatie ruikt. Hier staan hun woorden achter elkaar weergegeven:

brand   verrrot   poffertjeskraam   kruidig   harsig   fruitig   harsachtig   verbrand   waterig staalachtig   appelgeur   hars   caramel   romig & vol   weeïg = boehoehoe   veelzijdig   bitter   rottig   bloemkool   koolachtig   bloemig   brandlucht   spruitjes   appeliger   zachter frisser   lichter   ooooh maar dít is lekker!   niks   vaags   alcohol   kruidnagel   caramelachtig

Catharina heeft de tien vrijwilligers gevraagd om kort terug te geven hoe zij het lavendel oogsten en de workshop vonden. Het lavendel knippen vonden de vrijwilligers heel leuk. Volgend jaar willen ze graag weer komen en meer kratten vullen. Het is fijn om niet onder druk te hoeven knippen. Iedereen doet z’n eigen tempo. Het is duidelijk dat iedereen twee kratten vol maakt, dan weet je waar je aan toe bent.

De hele workshop is erg leuk en interessant en met aandacht. Ruiken tijdens het destilleren is moeilijk, niet iedereen kan er woorden voor vinden. Ze zijn nieuwsgierig van Henk en Catharina te horen hoe zij de reuk beoordelen en om te horen naar hun ervaringen. Erg luxe dat de vrijwilligers naast de workshop ook nog hydrolaat en een flesje olie voor de arbeid krijgen!

lavendelworkshop 10 juli 2013

foto: http://tuinjoop.com/2013/07/10/lavendel/

lavendeloogst 8 juli 2013 015

lavendeloogst 8 juli 2013 008 lavendeloogst 8 juli 2013 012

Lavendeloogsten in Brabant

  

LAVENDEL OOGSTEN IN BRABANT

Deze week zal er weer lavendel geoogst worden bij lavendelkwekerij in Ulvenhout. Normaal gesproken worden de planten na de bloei gemaaid en blijft het maaisel op de grond liggen. Henk Ploeger, een beginnend destillateur, zag hierin een kans om van een restproduct (afval) etherische olie te maken. Vorig jaar is hij dan ook gestart met het handmatig oogsten van een kleine hoeveelheid lavendel. Het destilleren ervan leverde een hele fijne zuivere lavendelolie op. Om dit jaar meer te kunnen oogsten zijn vrijwilligers nodig die in ruil voor een workshop lavendeldestilleren een middag willen meehelpen met knippen. We gaan in totaal 100 kg lavendel oogsten. De oogst zal in de komende week plaatsvinden op vrijdagmiddag 29 juni en maandagmiddag 2 juli. De lavendelworkshop zal gehouden worden op zaterdag 18 augustus. Voor meer info: http://www.indekoperenketel.blogspot.nl