Transform Tilburg met een eerste changemakers event

Eindelijk was het zover: het evenement van de changemakers van Tilburg die bruggen willen bouwen tussen de internationale studenten en de inwoners. Na maanden voorbereiding en uren werk heeft het team van Transform Tilburg een super geslaagde dag neergezet. In verschillende rondes met workshops hebben we gesproken over de principes van dialoog en op grote vellen Tilburg in kaart gebracht. Daarna was er gezellige afterparty om te relaxen.

De voertaal is Engels van deze zeer gemêleerde internationale bijeenkomsten. Dat is voor een deel van de betrokken Tilburgers best een uitdaging. Bij een workshop ging het over ´luisteren´ bijvoorbeeld. Er werden door de deelnemers een aantal tips neergelegd om goed te luisteren in dialoog. Zo werd op een papiertje BE PRESENT geschreven. Wat is een goede vertaling in het Nederlands? Ik vind dat zelf ook lastig om te vertalen. Met je volle aandacht aanwezig blijven in het hier en nu. Voeten op de grond, je ademhaling rustig houden, daar begint het mee.

Wil je er volgende keer ook bij zijn? Wil je ook een bijdrage leveren aan de transitie van Tilburg naar een duurzame en sociale samenleving? Deze zomer gaat het team van Transform Tilburg door en de voorbereidingen voor Actie Dagen in september tijdens de Week van de Duurzaamheid lopen gestaag.

 

Organisatie model Niets-in-het-lege-midden

“Leef je zo dat je eeuwig kunt doorgaan met jezelf?”

“Koester jezelf, koester elkaar, deel de weelde”~ Permacultuur ethiek

Niets in het-lege-midden / door Catharina de Bruin

Aangezien ik soms worstel met besturen, bestuurtjes, groepen en groepjes die soms een tijdje en soms niet functioneren, was ik blij met de ontdekking van de Empty Centred Organization. Hoe meer ik begin te begrijpen van gemeenschapsvorming, hoe meer ik ervaar wat er allemaal mis kan gaan. Bijvoorbeeld binnen de groep van een bestuur. De afstand van een bestuur gaat steeds meer wringen in mijn holistische manier van werken. Voor mij aanleiding om te onderzoeken hoe ik dit model van het-lege-midden kan gebruiken en inzetten. En wat ik in de praktijk tegenkom.

Ik heb wel eens de permacultuurprincipes losgelaten op organisaties, om te ontdekken waar het niet stroomt en waar de kwaliteiten zitten die uitgebreid kunnen worden om zo levensvatbaarder en veerkrachtiger te zijn in deze veranderende wereld. Allemaal om te leren van en oefenen met de ethiek van jezelf koesteren, elkaar koesteren en eerlijk delen.

“Wat zich heeft gevormd kunnen we niet veranderen. We kunnen alleen opnieuw beginnen en ons werk baseren op waarden en praktijken die zo fundamenteel met de heersende cultuur in tegenspraak zijn, die zo ver buiten de gebaande paden vallen, dat de meeste mensen geen benul hebben van waar we mee bezig zijn. We moeten blijven volharden in ons radicale werk, blijven experimenteren met hoe we samen kunnen werken en leven op een manier dat we de menselijke creativiteit en zorgzaamheid ruim baan geven. Alleen de tijd zal leren of onze inspanningen daadwerkelijk bijdragen aan een betere toekomst. Weten kunnen we het niet, en dus kunnen we ons werk niet baseren op, of inspiratie ontlenen aan, de verwachting de wereld te veranderen. “ Ver van huis: nieuwe moed in deze dwaze wereld / Margaret J. Wheatley

Ik begrijp dat we de wereld niet kunnen veranderen. We kunnen alleen nieuwe paden maken waarop we onontgonnen terrein betreden. Ik ben een echte pionier en voortrekker. Dat is genieten: een bak aan ervaring meenemen naar een nieuwe plek, een leeg werkblad, veld, bladzijde,  luchtkasteel, en ga zo maar door. Heerlijk, ik heb plezier in transitie!

Herkomst van een lege-midden-organisatie

“Dromen en vieren binnen een project of organisatie is even belangrijk als plannen en doen, als je je dromen wilt waarmaken”, zegt de Australische projectleider John Croft over Dragon Dreaming.

Inmiddels hebben we in Nederland en de hele wereld een aantal jaren ervaring opgedaan met de procesmethode Dragon Dreaming (Dromen oogsten, vert. Catharina de Bruin) Vooral met het werken in droomcirkels kunnen de vaardigheden van verbindende communicatie, dialoog en geweldloze communicatie in praktijk worden gebracht. Ook binnen Wereldcafé, dialoogcirkels  en Forum wordt dit uitgedragen.

In juli 2011 heeft een groep jongeren hun jongerennetwerk voor het eerst de wereld in gedroomd. Dat was best bijzonder, omdat het geen gewone organisatie was zoals wij ze kennen. Het was een Empty Centred Organization (ECO). Dat betekent dat er geen hiërarchie is en geen bestuur. In plaats van een bestuur zijn er gedeelde principes en gereedschappen voor communicatie.

Alle projecten rond “het lege midden”  zijn zelfvoorzienend en vrij om te doen wat ze willen. Zij hoeven alleen akkoord te gaan met een aantal gemeenschappelijke principes. De verschillende gelieerde of afgeleide projecten kunnen met elkaar communiceren, hun kennis delen en elkaar ondersteunen. Gewone organisaties hebben de neiging te mislukken omdat er een zekere afstand is tussen het bestuur, de mensen die de ideeën en plannen hebben, en de doeners, die het allemaal neerzetten. En door die scheiding hebben ze vaak de neiging om elkaar de schuld te geven.

Een lege-midden-organisatie

Voortbouwen op al wat er is, helpt ons niet verder. Als we ons realiseren dat we een nieuw concept nodig hebben, kunnen we werken aan de creatie van een lege-midden-organisatie. Die combineert verschillende elementen van een holistisch wereldbeeld, lerende gemeenschappen, chaordische principes (balans tussen chaos en orde), sociocratie. Dit maakt het mogelijk om te Kijken met nieuwe ogen.

De lege-midden-organisatie zal gevormd worden als een voorbeeld van een organische organisatie structuur die de krachten die in elke organisatie liggen, van het midden af  bewegen (of weg van de top) en zich richten op het individu. Het doel van de lege-midden-organisatie is om personen in hun kracht te zetten, te “empoweren” en zo de best mogelijke ondersteunende structuur te maken voor hun eigen voortdurende groei en ontwikkeling.

Verschillende autonome projecten vormen een organische structuur. Het midden is gevormd door de vier basisprincipes:

  1. Rechten en verantwoordelijkheden voor ieder persoon
  2. Doelstellingen van een organisatie
  3. Regels voor communicatie
  4. Sleutel indicatoren

Als alle projecten en alle betrokkenen instemmen met deze basisprincipes, blijft ieder project zelfstandig en autonoom, maar is tegelijkertijd verbonden en gesteund door de anderen. Het verschil met hiërarchische structuren zoals wij die kennen, is dat de lege-midden-organisatie vele verbindingen maakt door welke de verschillende projecten worden aangesloten. Dit heeft zo de basis gevormd voor duurzaam handelen en effectieve communicatie. Geen enkel project staat boven een ander qua macht of waarde, en wederzijdse ondersteuning en voeding is essentieel geworden.

Juridische rechtsvorm

Hetgeen het meest in de buurt komt van de verschillende juridische rechtsvormen die we kennen is de stichting op sociocratische grondslag. In Nederland is het hebben van een  rechtsvorm bijna onontbeerlijk als er geld gemoeid is met de projecten die een stichtingsbestuur voor ogen heeft. Dat is al een hele opgave om allemaal in goede banen te leiden, laat staan als er andere organisaties betrokken zijn bij grotere of meer complexe projecten.

Ik merk dat bijvoorbeeld binnen sommige ideële stichtingen de kringloop vanuit de permacultuurprincipes aardig gesloten lijkt te raken en daardoor mogelijkheden zijn om samen te werken met andere organisaties die andere expertise en culturele, creatieve uitwisseling kunnen inbrengen. Hoe waarborgen deze kleine organisaties hun eigen sterke ethische principes bij het aangaan van samenwerking? Dan zou het model van het lege-midden-organisatie een steun kunnen geven.

Om in een constitutionele staat te kunnen functioneren, is een juridische rechtsvorm noodzakelijk. Er moet een juridisch orgaan zijn voor het voeren van een bankrekening, officiële transacties te verrichten en zorgt voor een erkende status voor haar leden.

We leven in een oeroud uitdijend universum. Naar mijn mening barst het in Nederland van stichtingen en netwerkorganisaties met duurzame visie, missie en doelstellingen. Het is niet zo moeilijk om gelijkgestemde organisatie te vinden die al statuten en een juridische rechtsvorm bezit. Of lege stichtingen waar nieuwe projecten vanuit een holistisch wereldbeeld van harte welkom zijn. Waarom tijd en moeite investeren in wat anderen al hebben gemaakt en wat we alleen willen gebruiken als voertuig om de nieuwe paden te betreden?

Het bewegen in de richting van het-lege-midden

Vanaf hier volg ik niet meer wat ik aan literatuur[1] heb kunnen vinden over ECO, waar wordt gepleit voor het oprichten van een coöperatie, maar wil ik de uitdaging aangaan om deze organisatiestructuur uit te proberen met drie of meer bestaande stichtingen of andere rechtsvormen. Of wellicht bestaande besturen, die niet lekker lopen, uit elkaar trekken en opsplitsen. Op alle niveaus is het maken van een lege-midden-organisatie als oplossing bij vastgelopen structuren het overwegen waard.

De lege-midden-organisatie krijgt, naar mijn inschatting, op dit punt de status van een intentieverklaring door alle participerende partijen. Dat past goed bij onze Nederlandse mentaliteit van polderen. We laten iedereen in zijn waarde en zoeken overeenstemming. Vanzelf filtert zich uit in de loop van de tijd uit met welke samenwerkingspartner het prettig en constructief samenwerken is. Een goed startpunt om te beginnen met deze organisatiestructuur.  

Ik zie geen heil in extra overkoepelende taken zoals controle, toezicht en de boel bijeenhouden. Dat was nou net de fase die we achter ons willen laten. Elke samenwerkingspartner heeft in zijn eigen visie en missie gewaarborgd vanuit welke waarden het zich wil profileren. Elk individu binnen een gelieerde organisatie is een volwassen zelfstandig functionerend wezen die verantwoordelijk is voor zijn/haar eigen handelen. Gelukkig ken ik persoonlijk genoeg mensen in mijn omgeving die voldoen aan deze beschrijving om ervan overtuigd te zijn dat samenwerking op vele, vele diverse lagen en manieren mogelijk is.

Verder haak ik af op het moment dat het gaat over de verdeling van inkomsten in euro’s. Natuurlijk hebben we, op dit moment, nog euro’s nodig in onze maatschappij. Ik wil geen structuren bedenken die gebaseerd zijn op ons huidig economisch systeem. Da’s oude koek; ik ben bezig met nieuwe strategie. De strategie van overvloed. Overvloed in geld (zolang het er nog is) overvloed in liefde, overvloed in alles wat je maar nodig hebt. Inspirerende, creatieve samenwerkingsverbanden waar waardering en gevoel van eigenwaarde als menselijke waarden boven aan staan, horen daar bij.

De aanzet voor zo’n intentieverklaring staat in deze download uitgebreid beschreven. In grote lijnen is de inhoud:

– de samenwerking heeft als doel om te voorzien in het eigen levensonderhoud door het inzetten van sociale en culturele belangen in bestaande samenwerkingsverbanden.

– er zijn minimaal drie leden nodig voor de oprichting en ondertekening. Er is een bepaling dat leden een aandeel kunnen bezitten. Er zijn een aantal artikelen en bepalingen over aandelen, de verdeling ervan, en toezicht erop. Stemmen uitbrengen, instellen van een Raad van Toezicht en ALV.

De focus van de intentieverklaring, net als in de statuten van de deelnemende organisaties, ligt op:

  1. Respect, compassie en verbondenheid met de natuur, alles wat leeft en de toekomstige generaties
  2. Op de lange termijn gerichte wereldwijde ecologische, technologische en sociale duurzaamheid
  3. Volledige transparantie
  4. Niet-commercieel, maatschappelijk, op de samenleving gerichte activiteiten
  5. Aanmoedigen van diversiteit op alle niveaus
  6. Begin-bij-jezelf en wees de verandering die je wilt zien in de wereld

Er is een gouden regel[2] in dit soort constructies: Maak het moeilijk om erbij te komen en maak het makkelijk om weg te gaan. Zorg ervoor dat de intentieverklaring goed wordt doorgesproken en een ieder begrijpt wat het doel en de bedoeling is: het waarborgen dat een ieder volledig tot zijn/haar recht kan komen. Als het niet lukt, op welke manier dan ook, om deze afspraken na te komen, ga niet pappen en nathouden, maar vier wat er heeft plaatsgevonden als een leermoment. Een ieder is hierna weer vrij om een nieuw pad te zoeken.

Een leuke, opvallende bijkomstigheid van het organiseren van het lege-midden is dat het oneindig veel aanleidingen geeft om te vieren. Grijp ze aan, om stil te staan bij wat er goed ging, wat er beter kan, nieuwe plannen te lanceren, feedback te ventileren, netwerken onderhouden, nieuwe ontmoetingen mogelijk te maken. Van potluckmeeting tot jaarlijks evenement.  Vertel de wereld waar je mee bezig bent, zorg voor verslaglegging en open source verspreiding van dit lege-midden-concept. Veel plezier en geniet ervan!

Tot slot: niet Weten – het Lege Midden vanuit Taoïsme

Lege Midden is een Taoïstisch begrip van Lao Tzu. Hij spreekt in de Tao-Te-Ching over de werking van het zich terugnemen en terugtrekken in het legen midden.
Centraal staan in de Tao Te Ching ‘het volgen van de Tao’ en Wu wei, ‘het niet ingrijpen, het loslaten’, dat wil zeggen, je niet verzetten tegen de loop der dingen, maar daar spontaan in meegaan.

Wu wei is een grondstelling in het Taoïsme dat een begrip inhoudt van weten wanneer wel te handelen (i.a.w. actief op te treden) en wanneer niet te handelen.
De letterlijke betekenis van wu wei luidt: “niet handelen tegen de aard der dingen in”. Een onderdeel van het paradoxale begrip wei wu wei, komt als volgt tot uitdrukking: “handelen door niet te handelen”.

Wu wei wordt in het Taoïsme vaak geassocieerd met water en de wijze waarop water zich gedraagt. Ofschoon water vloeit en geen weerstand biedt heeft het toch in zich graniet te eroderen.
Water heeft geen vaste vorm zoals een steen of stuk hout, het stroomt overal en kan de kleinste ruimtes vullen. Het lijkt of water niets doet en toch doet het iets.
Het gaat er om je niet tegen een stroom te verzetten, te kiezen uit de vele richtingen de stroom vloeit en de gevolgen te accepteren.

Het Taoïsme is niet een filosofie van niets doen, maar wel van deelnemen aan het leven, de natuur. Het gaat om (geconcentreerd) zijn op de goede weg (Tao).
“Wu wei” als onderdeel van het dagelijks leven, en de uitvoerbaarheid van “wei wu wei” zijn essentiële onderdelen van Chinese filosofie, en vooral het Taoïsme.
Het uiteindelijke doel van “wu wei” is het streven naar een evenwichtige situatie en zodoende, zacht en onmerkbaar, in harmonie te geraken met het zelf, anderen, en de omgeving.

“Wie zich in het lege midden terugtrekt is zonder vrees. Als vanzelf ordent zich het vele om hem heen, zonder dat het zich beweegt. In het lege midden is men met krachten, die uitstijgen boven het ik en zijn ik-planningen, verbonden. Wanneer je vanuit het lege midden waarneemt, duiken plotseling oplossingsbeelden, oplossende zinnen en handelingen op die je dan volgt”. Citaat van Bert Hellinger

Catharina de Bruin, januari 2014

Met dank aan Kees Voorberg die mij op het spoor van ECO bracht.
In memoriam Emile van Dantzig met wie ik dit model verder had willen uitwerken.

Bronnen:

http://www.rudyvandamme.net/

http://gen-europe.org/activities/projects/youth-meeting/index.htm

– http://dragondreaming.org/fileadmin/content/documents/DragonDreamingConstitution.pdf

– http://www.tctopstellingen.nl/

– http://www.latihan.nl/nl-p/nw-lm.htm

Ver van huis: nieuwe moed in deze dwaze wereld / Margaret J. Wheatley

Een nieuw verhaal voor de aarde / Thomas Berry

http://www.openspaceworld.org/dutch/index.html

– Rules of thumb” for starting an ecovillage: (My Whirlwind Aussie Road Trip, Part II) / By Russell Austerberry. – (Nov/Dec 2009)

~~

[1] Zie literatuurlijst

[2] Rules of Thumb” for Starting an Ecovillage: (My Whirlwind Aussie Road Trip, Part II) / By Russell Austerberry. – (Nov/Dec 2009)

 

 

Workshop De Kracht van Dialoog

Ik heb de workshop De Kracht van Dialoog gedaan. Begeleiders waren Kees Voorberg en Hetty Oostijen in de Pulsar Herberg in het prachtige Overijsselse Laag Zuthem.

Een hele mooie ervaring en ik wil de dialoog zeker gaan toepassen op allerlei plekken en momenten. Het was ook fijn om weer eens als deelnemer in de cirkel te zitten, in plaats van zelf voor de groep te staan. Leuk om een workshop mee te maken met zoveel diverse mensen die allen interesse hebben voor de dialoog. Vooral het verlangzamen in de cirkel waarin de dialoog werd gevoerd was heel mooi om te ervaren. Het verlangzamen haalt zoveel uit mensen naar boven wat gedeeld kan worden op dat moment.

Verlangzamen … geeft ruimte voor vragen die opkomen. We zijn in onze westerse maatschappij gewend om vragen meteen te gaan oplossen en schieten nogal eens in de actie. Als er vragen omhoog komen, zouden we ook kunnen verlangzamen. Het idee loslaten dat we op alle vragen ook meteen een antwoord moeten vinden. Gewoon even leven met de vraag … en een dag later een dag leven met het antwoord … of niet.

Op het programma stonden de vier basisprincipes van het dialoogmodel. Verder hebben we gesproken over en geoefend met de metaprincipes van de dialoog:

  • verlangzaming
  • creëren van ruimte
  • suspenderen
  • empathie
  • onderzoeken
  • reflectie
  • gelijkwaardigheid
  • inclusiviteit
  • gedeelde verantwoordelijkheid

We hebben gewerkt met clans. De clans zijn kleine groepen (meestal drie of vier personen) met een vaste samenstelling, die gedurende de hele workshop een aantal keren bij elkaar komen.

Wat je ook te zeggen hebt, laat de wortels eraan, laat ze hangen, samen met een beetje aarde, om duidelijk te maken waar je vandaan komt.

Charles Olsen